Περιγραφή κτιριακού συγκροτήματος
Το συγκρότημα του Τζαμιού βρίσκεται μέσα στον παλιό παραδοσιακό πυρήνα του Δαλιού. Έχει είσοδο από το δρόμο στα βόρεια και ορίζεται από δεύτερο δρόμο στα ανατολικά. Το συγκρότημα των κτιρίων αποτελείται από τον κύριο χώρο του Τζαμιού, τη βεράντα στη βόρεια πλευρά του, τον Μιναρέ στη βορειοδυτική γωνία, το βοηθητικό κτίριο στα ανατολικά και την αυλή στα νότια. Το Τζαμί και ο Μιναρές, όπως προκύπτει από τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους, φαίνεται ότι είναι κτίσματα του τέλους του 19ου αιώνα. Το βοηθητικό κτίριο είναι νεώτερο. Πάνω από την κεντρική είσοδο του Τζαμιού υπάρχει επιγραφή στην οποία αναφέρεται η χρονολογία ανέγερσης το 1862-63.
Για αρκετές δεκαετίες το Τζαμί είχε εγκαταλειφθεί και υποστεί μεγάλες φθορές. Το 2006 το Υπουργείο Εσωτερικών με συγχρηματοδότηση του Δήμου Ιδαλίου συντήρησε το τέμενος το οποίο έκτοτε λειτουργεί, εξυπηρετώντας ξένους υπηκόους που κατοικούν στο Δάλι και τις γύρω κοινότητες.
Το Τζαμί
Έχει τετραγωνική περίπου κάτοψη με γενικές εξωτερικές διαστάσεις 8,10 Χ 10,35 μέτρα. Το Μιχράμπ (με κατεύθυνση προς τη Μέκκα) βρίσκεται στο μέσο του νοτίου τοίχου, απέναντι ακριβώς από την είσοδο. Στην βορειοανατολική πλευρά του εσωτερικού του υπάρχει κτιστό υπερυψωμένο επίπεδο από όπου γίνεται η είσοδος στο Μιναρέ.
Το κτίριο είναι κτισμένο με πέτρα και το δάπεδο στρωμένο με κυπριακά γυψομάρμαρα τα οποία φαίνεται ότι προστέθηκαν πάνω από παλαιότερο δάπεδο. Οι τοίχοι στο εσωτερικό τους είναι επιχρισμένοι από γυψοκονίαμα. Εξωτερικά η τοιχοποιία είναι από αργολιθοδομή στην βόρεια πλευρά του και από λεξευτές πέτρες στις υπόλοιπες πλευρές του.
Το Τζαμί διαθέτει την κεντρική είσοδο στα βόρεια, μία είσοδο που οδηγεί μέσα από το τζαμί στον Μιναρέ, έξι παράθυρα ανά δύο στη βόρεια και νότια πλευρά και ανά ένα στην ανατολική και δυτική.
Οι θύρες είναι ξύλινες, παραδοσιακού τύπου και τα παράθυρα της βόρεια πλευράς και η κεντρική θύρα ακολουθούν τα κατασκευαστικά και μορφολογικά πρότυπα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, ενώ τα παράθυρα των υπόλοιπων πλευρών ακολουθούν νεοκλασικά πρότυπα. Από τα παράθυρα αυτά μόνο ένα σώζεται στην αυθεντική μορφή του ενώ τα υπόλοιπα τρία είναι νεώτερες κατασκευές.
Η στέγη του είναι εξωτερικά δίρριχτη, καλυμμένη σήμερα με κεραμίδια γαλλικού τύπου. Εσωτερικά έχει ξύλινο ταβάνι το οποίο στο μέσο του χώρου είναι οριζόντιο και στα άκρα (βόρεια και νότια) έχει κεκλιμένα τμήματα στην κλίση της στέγης. Ο φέρων οργανισμός της στέγης αποτελείται από μεγάλη σιδερένια δοκό και κεκλιμένες ξύλινες δοκούς (βολίτζια). Το γέμισμα της στέγης είναι από καλάμια δετά και χώμα.
Ο εξοπλισμός του Τζαμιού
Στο Τζαμί υπάρχουν ξυλοκατασκευές που έχουν σχέση με τη λειτουργία του (Μινμπάρ κλπ.).
Η βεράντα
Η βεράντα έχει ως όρια το τζαμί, τον μιναρέ και το βοηθητικό κτίριο. Έχει δύο τόξα τα οποία στηρίζονται σε ένα κίονα στο μέσον και στους τοίχους της οικοδομής.
Το δάπεδο της αποτελείται από μεγάλου μεγέθους κυπριακά γυψομάρμαρα σε διάφορα σχήματα σε ακανόνιστη διάταξη.
Η στέγαση της αποτελείται από ξύλινες κεκλιμένες δοκούς (βολίτζια), καλαμωτή, χωμάτινο γέμισμα και κεραμίδια γαλλικού τύπου.
Ο Μιναρές
Ο Μιναρές καταλαμβάνει τη βορειοδυτική γωνία του τζαμιού και έχει λειτουργική και κατασκευαστική συνέχεια με αυτό. Έχει κυκλική κάτοψη και κυλινδρικό όγκο σε όλο το ύψος του. Είναι κτισμένος με λαξευτές πέτρες σε όλο το ύψος του. Ολόκληρο το εσωτερικό του καταλαμβάνεται από κοχλιωτής μορφής σκάλα αποτελούμενη από 48 σκαλοπάτια. Τα σκαλοπάτια είναι μονολιθικά και έχουν τραπεζόσχημη μορφή με κυλινδρική απόληξη στη στενή εσωτερική πλευρά τους. Στηρίζονται στον τοίχο (εξωτερική πλευρά) και εδράζονται το ένα πάνω στο άλλο σε ολόκληρο το μήκος τους καθώς και στην κυλινδρική απόληξη. Με τον τρόπο αυτό (που είναι τυπικός για αυτού του είδους τις κατασκευές) υπάρχει κατασκευαστική και δομική συνέχεια.
Σε ύψος 8m περίπου από το δάπεδο εισόδου του Μιναρέ υπάρχει εξώστης ο οποίος έχει σχέση με τους λειτουργικούς σκοπούς του Τζαμιού. Ο εξώστης έχει πλάτος 78cm σε όλη την περίμετρο του Μιναρέ. Προκειμένου να δημιουργηθεί το απαιτούμενο πλάτος για τον εξώστη, έγινε σταδιακά από τον 36ο μέχρι τον 48ο δόμο σταδιακή μείωση της εσωτερικής σκάλας και διαπλάτυνση της εξωτερική πλευράς με κατασκευή λίθινων γείσων κατά τον εκφορικό τρόπο. Τα γείσα αποτελούνται από λαξευτούς λίθους και έχουν κατασκευαστικό και διακοσμητικό ρόλο. Για τη στήριξη των λίθων που είναι σε εκφορά, υπάρχουν μεταλλικές λάμες σχήματος Π ποικίλου μήκους οι οποίες συνδέουν τους λίθους κατά την περίμετρο του εξώστη και σε ολόκληρο το μήκος της. Η στέγαση του Μιναρέ έχει κωνική μορφή και είναι κατασκευασμένη από ξύλινα στοιχεία με επικάλυψη από γαλβανισμένη λαμαρίνα.
Ο εξώστης έχει σε ολόκληρη την περίμετρο του μεταλλικό κιγκλίδωμα το οποίο αποτελείται από κάθετες και οριζόντιες λάμες στήριξης και γαλβανισμένη λαμαρίνα.
Το βοηθητικό κτίριο
Το βοηθητικό κτίριο είναι ορθογώνιο και εφάπτεται της βεράντας και τμήματος της ανατολικής πλευράς του Τζαμιού. Είναι κτισμένο με ακανόνιστες πέτρες και χαλικώματα, ενώ οι εσωτερικοί τοίχοι είναι επιχρισμένοι από γυψοκονίαμα. Το δάπεδο είναι νεώτερο, από τσιμέντο. Η κάλυψη του είναι από μονόρριχτη στέγη η οποία αποτελείται από ξύλινες κεκλιμένες δοκούς, καλαμωτή, γέμισμα χωμάτινο και κεραμίδια γαλλικού τύπου. Το κτίριο έχει δύο εισόδους, μία προς την αυλή του Τζαμιού και μια στα νότια προς μικρή τριγωνική αυλή. Στο κτίριο υπάρχουν τρία παράθυρα, ένα στη βόρεια και δύο στην ανατολική πλευρά.
Η νότια αυλή
Η αυλή του Τζαμιού καταλαμβάνει το χώρο στα νότια και ορίζεται από το Τζαμί, το δρόμο και τις γειτονικές ιδιοκτησίες.