Η Ποταμιά αποτελεί κοινότητα της επαρχίας Λευκωσίας και απέχει μόλις 22 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα. Το χωριό απλώνεται στην ανατολική όχθη του ποταμού Γιαλιά, γεγονός που συντείνει και στην ευφορία της γης. Γειτονεύει με τo Δημοτικό Διαμέρισμα Ιδαλίου, αλλά και με τα κατεχόμενα χωριά, Πυρόι και Λουρουτζίνα. Με τη μεταρρύθμιση του 2022 ενσωματώθηκε στον ευρύτερο Δήμο Νότιας Λευκωσίας-Ιδαλίου.
Ιστορικά στοιχεία
Η Ποταμιά είναι ένα χωριό με μακραίωνη και πλούσια ιστορία. Η ιστορία της Ποταμιάς αρχίζει τα προϊστορικά χρόνια, όπως καταδεικνύουν τα κατάλοιπα οικισμού της εποχής αυτής. Οι αρχαιολογικοί χώροι της Ποταμιάς μάλιστα επιβεβαιώνουν τη σχέση της Ποταμιάς με το αρχαίο βασίλειο του Ιδαλίου. Ειδικότερα, η Ποταμιά ανήκε στο εν λόγω βασίλειο.
Ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα ήρθαν στο φως το 1933 από την ανασκαφή του Π. Δίκαιου στην περιοχή «Έλληνες». Ευρήματα αυτής της ανασκαφής ήταν ένα αρχαίο ιερό του 6ου -5ου π.Χ. αιώνα, το οποίο πιθανόν ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα, καθώς και πολλά κινητά ευρήματα. Ξεχωριστό εύρημα αυτής της ανασκαφής αποτελεί μια στεφανωμένη κεφαλή του θεού Απόλλωνα, που σήμερα βρίσκεται στο Κυπριακό Μουσείο και αποτελεί σύμβολο της κοινότητας.
Η Ποταμιά, σύμφωνα με τη μεγάλη κυπριακή εγκυκλοπαίδεια, υπήρχε και τα βυζαντινά χρόνια, ενώ αργότερα, την εποχή της φραγκοκρατίας, ανήκε στη βασιλική οικογένεια των Λουζινιανών.
Τον Ιούνιο του 1426, ένας άλλος βασιλιάς της Κύπρου, ο Ιανός (1398-1432), στρατοπέδευσε στην Ποταμιά για να επιτεθεί στους Σαρακηνούς ή αλλιώς Μαμελούκους της Αιγύπτου, που προηγουμένως είχαν εισβάλει στο νησί. Την ίδια, όμως, χρονιά, καθώς οι Σαρακηνοί προέλαυναν προς την πρωτεύουσα, κατέκαψαν όλο το χωριό. Τότε πρέπει να καταστράφηκε και το παλάτι, παρόλο που μια άλλη μαρτυρία, του Esteinne de Lusignan συγκεκριμένα, αναφέρει πως το παλάτι γκρεμίστηκε από τους Βενετούς, τον 16ο αιώνα, καθώς ανέμεναν τους Τούρκους. Αν πράγματι ισχύει αυτό, όπως εξηγεί η μεγάλη κυπριακή εγκυκλοπαίδεια, πρέπει το 1426 οι Λουζινιανοί να είχαν ανοικοδομήσει το παλάτι για να ξαναχρησιμοποιηθεί. Επιπρόσθετα, στο παλάτι αυτό διέμενε συχνά και η βασίλισσα της Κύπρου, Αικατερίνη Κορνάρο (1474-1489).
Όταν οι Τούρκοι κατέκτησαν την Κύπρο (1570-71), η Ποταμιά που αποτελούσε βασιλικό κτήμα, κατασχέθηκε και πολλά μεσαιωνικά οικοδομήματα καταστράφηκαν. Το μόνο οικοδόμημα που δεν καταστράφηκε ήταν ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στην Αγία Μαρίνα, το οποίο καταστράφηκε μετά από την προσπάθεια σύλησής του από έναν Τούρκο. Σύμφωνα με τον αρχιμανδρίτη Κυπριανό, πέτρες από τα ερείπια των οικοδομημάτων της Ποταμιάς χρησιμοποιήθηκαν για την οικοδόμηση άλλων κτηρίων, όπως της εκκλησίας της Φανερωμένης στη Λευκωσία. Την εποχή αυτή έφτασαν στο χωριό και οι πρώτοι Τούρκοι.
Ονομασία
Η ονομασία του χωριού συνδέεται με την τοποθεσία του. Είναι ένα χωριό κτισμένο δίπλα από τον ποταμό Γιαλιά, τον δεύτερο μεγαλύτερο ποταμό του νησιού. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η Ποταμιά ήταν γνωστή με την ίδια ονομασία από τα μεσαιωνικά χρόνια, καθώς ήταν ένα από τα πιο ξακουστά βασιλικά κτήματα της εποχής. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τη μεγάλη κυπριακή εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είναι σημειωμένο στους παλαιούς χάρτες ως Potamia και Petamo, ενώ από τον Γάλλο ιστορικό Μας Λατρί αναφέρεται ανάμεσα στα βασιλικά κτήματα ως La Potamie. Αργότερα, το χωριό απέκτησε δυο τούρκικες ονομασίες από τους Τούρκους κατοίκους του, Botamy και Derely, που σημαίνουν πλησίον του ποταμού.